Amsterdam gratis en voor niets

Schuttersgalerij: schilderijen op straat

Een van de verrassingen van het Amsterdams Historisch Museum is de Schuttersgalerij. In een straatje tussen Kalverstraat en Begijnhof zijn vijftien reusachtige schilderijen te vinden; waarschijnlijk de enige plek ter wereld waar schilderijen gewoon op straat hangen. Wel overdekt natuurlijk. Het zijn portretten uit de 17e eeuw van Amsterdamse schuttersgilden. Deze gilden waarvan vele vooraanstaande Amsterdammers lid waren zorgden in tijden van nood voor de verdediging van de stad. Het meest beroemd geworden schuttersportret is de Nachtwacht van Rembrandt, maar daarvoor moet je in het Rijksmuseum zijn. De Schuttersgalerij van het Historisch Museum is te bereiken via o.a. het prachtige poortje van het Burgerweeshuis aan de Kalverstraat 92.

• Amsterdams Historisch Museum, Kalverstraat 92

Begijnhof: middeleeuwse rust in wereldstad

Het Begijnhof hoort niet zozeer thuis in de categorie onbekend als wel in de categorie moeilijk vindbaar. Verborgen achter de gevels van het Spui ligt het als een dorpspleintje in het hart van Amsterdam. Een grasveld met hoge bomen, met daaromheen eeuwenoude huizen, veel bloemen en in het midden een middeleeuws kerkje. Het Begijnhof werd gebouwd in de 14e eeuw als woonplaats voor vrome vrouwen die niet in een klooster wilden intreden. Het oudste huis van Amsterdam, met een houten gevel uit ongeveer 1475, is ook hier te vinden. De ingang is aan de Gedempte Begijnensloot, een steegje tussen het Spui en de Rozenboomsteeg.

• Begijnhof, Spui/Gedempte Begijnensloot

'Spaanse Rijschool' in Hollandsche Manege

Nòg een verborgen verrassing: een onopvallend poortje in de Vondelstraat 140 geeft toegang tot een van de laatste en mooiste stadsmaneges van Europa. De Koninklijke Rijschool, beter bekend als 'Hollandsche Manege', opende hier z'n deuren in 1882. De architect A.L. van Gendt (vooral bekend als bouwmeester van het Concertgebouw) liet zich inspireren door de 'Spaanse Rijschool' in Wenen. Het stijlvolle 19e-eeuwse interieur is sindsdien nauwelijks meer veranderd, inclusief orkestbalkon en sfeervolle foyer.

Hoewel de rijkunst in de Amsterdamse manege op een iets minder hoog niveau staat dan in Wenen, is het gebouw voor liefhebbers van paarden en 19e eeuwse architectuur zeer de moeite waard.

• Hollandsche Manege, Vondelstraat 140 (bij Vondelpark)

Brug van 15 bruggen

In de Amsterdamse grachtengordel is een brug te vinden, die uitzicht geeft op maar liefst vijftien bruggen. Dit bijzondere schouwspel biedt de brug op de kruising van Reguliersgracht met de Herengracht, aan de oneven zijde. Als je op deze brug gaat staan, met de rug naar het Thorbeckeplein, zie je zes boogbruggen op een rijtje. Aan de linkerkant vind je er over de Herengracht dan nog eens zes achter elkaar, en rechts zie je de volgende twee. Een beetje rekenaar is nu tot het teleurstellende totaal van slechts 14 bruggen gekomen. De 15e is de brug waarop je stáát.

In de meeste toeristische gidsen over Amsterdam staat deze 'Bridge of 15 bridges' wel vermeld. 's Avonds wordt het schouwspel nog feestelijker, want dan zijn de brugbogen met honderden lampjes verlicht. Vanuit rondvaartboten hoor je dan regelmatig een koor van oh's en ah's en het geklik van een hele batterij fototoestellen.

• Reguliersgracht/hoek Herengracht

Adembenemend uitzicht vanaf zinkend schip

Op de plek waar de IJ-tunnel begint en per uur duizenden auto's onder het water van het IJ verdwijnen, staat het science center NEMO. Het geheel met groenkoperen platen beklede bouwwerk lijkt op een zinkend schip dat half in het water van het Oosterdok verdwenen is. Het is een ontwerp uit 1992 van de beroemde Italiaanse architect Renzo Piano. Het hellende dakplein is dagelijks vrij toegankelijk van 10.00-17.00 uur, en bereikbaar via een gigantische trappartij. Op het dak sta je zo'n dertig meter boven het water van het IJ. Je kunt er genieten van een adembenemend uitzicht over de binnenstad van Amsterdam; inclusief de stadstorens, het Nederlands Scheepvaartmuseum met het 18e eeuwse VOC-schip Amsterdam en het Oostelijk Havengebied.

NEMO zelf een centrum voor wetenschap en technologie is een museum met het motto verboden af te blijven. Je kan er op een bijzondere en soms spectaculaire manier alles te weten komen over de dagelijkse wereld om je heen, en maakt kennis met bijzondere natuurfenomenen. Maar uiteraard is NEMO zelf niet gratis. Het is op maandag gesloten, maar het dakplein is op maandag wel toegankelijk. Meer info: www.e-NEMO.nl

• NEMO, Oosterdok 2, publieksinformatie: 0900 919 11 00

Tuin Rijksmuseum: curieuze verzameling architectuur

Het Rijksmuseum is beroemd genoeg, maar een van de minst bekende bezienswaardigheden van Amsterdam is de tuin van dit museum die bovendien gratis te bezoeken is. De tuin is niet alleen aantrekkelijk vanwege de zorgvuldig onderhouden bloemperken, fonteintjes en priëlen, maar ook vanwege de verzameling historische tuinbeelden.

Opvallend is een aantal 'ruïnes' in deze tuin. Rond 1890 werd hier namelijk een curieuze verzameling oud-Hollandse bouwfragmenten bijeengebracht, afkomstig uit heel Nederland. Zo ontstond een permanente expositie van vijf eeuwen Nederlandse architectuur: van gotische zuilen uit Edam tot en met 17e-eeuwse stadspoorten, afkomstig uit steden als Groningen en Deventer.

Merkwaardig is ook het 'Fragmentengebouw': een ratjetoe van pilasters, gevelstenen, leeuwenmaskers en festoenen, afkomstig van in de vorige eeuw gesloopte monumenten. De tuin is dagelijks gratis toegankelijk tussen 10.00-17.00 uur.

• Rijksmuseum, Stadhouderskade 42 / Museumplein

Rijksmuseum gratis voor bezoekers van 18 jaar en jonger

Het Rijksmuseum behoort tot de belangrijkste musea ter wereld en omvat de grootste kunstverzameling van Nederland. Bezoekers van 18 jaar en jonger mogen gratis naar binnen. Tot de hoogtepunten van de afdeling Schilderijen behoren werken van Rembrandt (22 schilderijen, waaronder de Nachtwacht; het Joodse Bruidje), Vermeer (o.a. de Keukenmeid; het Lezende Vrouwtje), Frans Hals, Albert Cuyp en Jan Steen. In een aparte zaal zijn werken van o.a. Italiaanse en Spaanse schilders tentoongesteld. Ook is in het Rijksmuseum veel toegepaste kunst te zien, zoals meubelen, wandtapijten, zilver, glas, Delfts aardewerk en Saksisch- en Nederlands porselein. De afdeling Aziatische Kunst toont voorwerpen uit India - met o.a. de beroemde dansende Shiva uit de 12e eeuw -, China, Japan en Indonesië.

De basis van de collectie van het Rijksmuseum ontstond in 1800. Het huidige museum, destijds spottend het aartsbisschoppelijk paleis genoemd, opende in 1885 zijn deuren.

Het Rijksmuseum wordt momenteel verbouwd. Een groot deel van het museum is wel te bezoeken. Kijk voor actuele informatie op www.rijksmuseum.nl

• Rijksmuseum, Stadhouderskade 42 / Museumplein

Zuiderkerk: toekomst van Amsterdam in 17e-eeuwse kerk

De 17e-eeuwse Zuiderkerk in het hartje van de Amsterdamse binnenstad biedt bezoekers in vogelvlucht een beeld van alle plannen die Amsterdam heeft op het gebied van ruimtelijke ordening en stadsuitbreiding. Projecten zoals de IJ-oevers, Zuid-as, ArenA-boulevard en het nieuwe eilandenrijk IJburg. Daarnaast zijn er wisselende tentoonstellingen over actuele stedenbouwkundige onderwerpen aan de hand van maquettes, diaseries, artist impressions en foto's. Ook zijn hier diverse architectuurwandelingen verkrijgbaar in het Nederlands en Engels.

De Zuiderkerk werd tussen 1602-11 gebouwd als eerste protestante kerk in Nederland door de Amsterdamse stadsarchitect Hendrick de Keyser. De kerk, in Nederlandse renaissancestijl, heeft een prachtige toren met een carillon van de beroemde 17e-eeuwse klokkengieter Francois Hemony.

De Zuiderkerkis gratis te bezoeken, op maandag tot en met vrijdag van 09.00-16.00 uur. Op zaterdag is de Zuiderkerk open van 12.00 tot 16.00 uur.

• Zuiderkerkhof 72 (bij St. Anthoniebreestraat/hoek Nieuwe Hoogstraat)

Het enige echte Normaal Amsterdams Peil (NAP) in Stadhuis te zien

In de passage tussen Stadhuis en Muziektheater op het Waterlooplein is het enige echte Normaal Amsterdams Peil (NAP) te zien: een bronzen knop geeft exact de hoogte aan. Het NAP is de maatstaf geworden voor hoogtemetingen in vrijwel alle Europese landen. Naast dit ijkpunt, ongeveer een halve meter onder het maaiveld, rijzen drie glazen kolommen uit de vloer. Het water in twee van deze kolommen geven het actuele waterpeil aan van de zee bij Vlissingen en IJmuiden. Angstaanjagend is het waterniveau in de derde kolom; daarin borrelt het water tot bijna vijf meter boven je hoofd. Zo hoog reikte het zeewater tijdens de watersnoodramp in Zeeland in 1953.

Op de wand van de passage is een doorsnede van Nederland te zien tussen het IJsselmeer en de Noordzee, met daarbij een toelichting op de waterhuishouding in Nederland.

• Stadhuis/Muziektheater, Amstel 1 / Waterlooplein

Lunchconcerten in Concertgebouw, Stadhuis, Bethaniënklooster en Muziekgebouw aan 't IJ.

Amsterdammers en bezoekers van de stad kunnen genieten van een aantal gratis lunchconcerten.

Op dinsdag gaan om 12.15 uur de deuren open van de Boekmanzaal (onderdeel van het Amsterdamse Stadhuis/Muziektheater), voor een concert van 12.30-13.00 uur. Het programma bestaat uit kamermuziek, die wordt uitgevoerd door musici van de vaste bespelers van het Muziektheater: het Nederlands Philharmonisch Orkest, het Koor van de Nederlandse Opera en het Nederlands Ballet Orkest.

Het Concertgebouw biedt op woensdag een gratis lunchconcert, van 12.30-13.00 uur. Deze vinden afwisselend plaats in de Grote Zaal en de Kleine Zaal. Vaak zijn dit openbare repetities van orkesten die hier 's avonds 'officieel' optreden, zoals het Koninklijk Concertgebouworkest.

Een of twee keer per maand, op dinsdag of donderdag, vinden in het Muziekgebouw aan ’t IJ gratis lunchconcerten plaats. De concerten beginnen om 12.30 uur. U kunt luisteren naar ensembles van jong talent van o.a. de Nederlandse StrijkKwartetAcademie, het Conservatorium van Amsterdam en het Nationaal Muziekinstrumentenfonds.

 

Een overzicht met alle gratis lunchconcerten tot het eind van dit seizoen vindt u op de website van het Muziekgebouw aan 't IJ.

• Concertgebouw, Concertgebouwplein 2-6
• Stadhuis, Amstel 1

• Muziekgebouw aan 't IJ, Piet Heinkade 1 Amsterdam.

Pont over het IJ: een gratis rondvaart

Tussen de Amsterdamse binnenstad en Amsterdam-Noord ligt het IJ, het oudste deel van de Amsterdamse haven. Het is een inham van de vroegere Zuiderzee (nu IJsselmeer). Over dit IJ kun je 24 uur per dag een gratis 'rondvaart' maken per pont, die slechts een paar minuten duurt. Toegegeven, zo'n recht-toe-recht-aan oversteek is weinig avontuurlijk, maar vanaf de pont heb je wel een prachtig uitzicht over de watervlakte, het scheepvaartverkeer en de oevers van het IJ.

De pont, het 'Buiksloterwegveer' (50, 51, 52, 53), vertrekt dagelijks vanaf de steiger aan De Ruyterkade achter het Centraal Station, en vaart tussen ca. 6.30-21.00 uur iedere 7,5 minuut; de overige uren vertrekt de pont ieder kwartier. Het loont de moeite in Amsterdam-Noord aan wal te gaan. U kunt hier een wandeling maken, bijvoorbeeld over de sluis of binnenstappen bij Het Tolhuis aan de Buiksloterweg 7, een café-restaurant uit 1859 dat een beschermd monument is. Open voor een drankje of hapje: maandag t/m donderdag, 9.30-19.30 uur.

Vanaf dezelfde steiger achter het Centraal Station vertrekt ook een kleinere pont, 'IJpleinveer' (32, 33 en 34) genoemd, die passagiers vervoert naar een meer oostelijker steiger aan de noordelijke oever van het IJ. Dit veer vaart tussen 6.20 en 23.57.

Het NDSM-Werfveer verzorgt dagelijks de verbinding tussen het Centraal Station en de NDSM-Werf in Amsterdam Noord. De opstaphalte bij het Centraal Station ligt aan de De Ruijterkade in het verlengde van de oostingang van het station. Het veer is geschikt voor voetgangers en (brom)fietsers. Er kunnen ongeveer 120 reizigers per keer mee.

Zie voor meer informatie over de ponten de website van Stadsdeel Noord

Drijvende Bloemenmarkt op het Singel

De Bloemenmarkt op het Singel, tussen Munttoren en Koningsplein, is in alle seizoenen een van de meest kleur- en geurrijke bezienswaardigheden van Amsterdam. Het Singel behoort tot de oudste grachten van Amsterdam. Bijzonder is dat de koopwaar is uitgestald op drijvende schuiten. Een overblijfsel uit de tijd dat alle bloemen en planten op deze markt dagelijks vers per schuit werden aangevoerd vanuit de tuinbouwgebieden rond Amsterdam. Nog steeds worden de bloemen dagelijks aangevoerd, maar de bestelauto heeft het van het vervoer over water gewonnen.

Sinds 1862 is deze markt uitgegroeid tot de bekendste bloemenmarkt van Nederland. Alles wat groeit en bloeit is hier te vinden, van de oer-Hollandse tulpen en geraniums tot en met fijnzinnige kamercypressen, en manobollen van de Paas-eilanden. In december natuurlijk ook een overweldigend aanbod aan kerstbomen in alle soorten en maten.

Open: ma t/m vr 9.00-18.00 uur; za 9.00-17.00 uur.

• Singel, tussen Koningsplein en Muntplein

Verenigd Europa aan de Roemer Visscherstraat

In de Amsterdamse Roemer Visscherstraat kun je binnen een minuut een rondreis maken langs zeven Europese landen. Sinds 1894 staat hier een rij woonhuizen, gebouwd in de stijlen van zeven landen: Duitsland, Frankrijk, Spanje, Italië, Rusland, Nederland en Engeland. Dit 'Verenigd Europa', ook wel bekend als 'Zevenlandenhuizen', werd gebouwd door architect Tjeerd Kuipers (1858-1942) met de bedoeling de geschiedenis van de Europese bouwkunst in beeld te brengen. Van rechts naar links:

• op nr. 20 een huis met spitsboogvensters, dat geïnspireerd is door de romantische Duitse bouwstijl;
• op nr. 22 een Frans Loire-chateau op miniformaat;
• de Spaanse villa op nr. 24 verwijst naar de Moorse meesterwerken in Granada; 
• het Italiaans palazzo daarnaast op nr. 26 is aanzienlijk strakker van stijl; 
• het huis op nr. 28 heeft iets weg van een Russische kathedraal uit de tijd van Iwan de Verschrikkelijke, bekroond door een uivormige koepel met een kruis dat dankzij kettingen tegen zware stormen bestand is; 
• op nr. 30 zijn we dicht bij huis met een Nederlands woonhuis in renaissance-stijl; 
• de rij wordt voltooid door een Engelse cottage op nummer 30a.
  
• Roemer Visscherstraat 20-30a (in buurt tussen Leidseplein en Vondelpark)

De Magere Brug: niet meer zo mager als vroeger

Van de honderden bruggen in de Amsterdamse binnenstad is de Magere Brug waarschijnlijk het bekendst. Deze schilderachtige houten ophaalbrug werd in 1672 gebouwd over de rivier de Amstel.

Sommige Amsterdammers beweren dat de brug is genoemd naar de dames Mager: twee schatrijke zusters die ieder aan een kant van de Amstel zouden hebben gewoond. Zij hadden deze brug laten bouwen om gemakkelijk bij elkaar op visite te kunnen gaan. De werkelijke verklaring is wat nuchterder: vroeger was de brug zó smal dat twee voetgangers elkaar nauwelijks konden passeren. Toen het verkeer langs de Amstel toenam werd de brug in 1871 vervangen door een breder exemplaar; sindsdien is de aanduiding "mager" niet meer zo van toepassing.

Het blijft echter een van de mooiste bruggen van Amsterdam. 's Avonds is de Magere Brug met duizenden lampjes verlicht, en als romantische plekje bij verliefden - en fotografen! - zeer in trek.

• Magere Brug, Amstel tussen Keizersgracht en Prinsengracht

Het smalste huis ter wereld in Amsterdam

Het smalste huis ter wereld is te vinden in Amsterdam, op het Singel 7: één meter breed, nauwelijks breder dan de voordeur. De mensen die er in wonen moeten wel heel slank zijn...

De eerlijkheid gebied te zeggen dat dit de achtergevel is van een huis; de voorkant is een stuk breder.

Toch is het smalste huis van Europa wel in Amsterdam te vinden. In de Oude Hoogstraat 22, tussen de Dam en de Nieuwmarkt staat een piepklein huisje, met een typisch Amsterdamse klokgevel. Deze is slechts 2.02 meter breed, en zes meter diep.

Een ander voorbeeld staat hier vlakbij, aan de Kloveniersburgwal 26: een fraaie lijstgevel van 2.44 meter breed, bekend als het 'Kleine Trippenhuis', ofwel het 'Huis van de koetsier van de heer Trip'. Het staat pal tegenover het 'Trippenhuis' op no. 29, met ruim 22 meter uitgerekend het breedste woonhuis van Amsterdam! Het werd in 1660 gebouwd voor de zeer gefortuneerde broers Lodewijk en Hendrick Trip, die fortuin hadden gemaakt met de handel in ijzer, koper, geschut en ammunitie. Het verhaal gaat dat de koetsier van de heer Trip uitriep: "Ach, ik zou al gelukkig zijn met een huis dat zo breed is als de voordeur van mijn meester". Deze hoorde dat, en zorgde ervoor dat zijn koetsier zo'n huis kreeg.

• Singel 7
• Oude Hoogstraat 22
• Kloveniersburgwal 26

Concerten op carillons uit de Gouden Eeuw

Amsterdam is de stad met de meeste carillons ter wereld, in totaal negen. De meeste dateren uit de Gouden Eeuw, en werden gebouwd door de beroemde klokkengieters Francois en Pierre Hemony. Deze broers, die zich in 1655 in Amsterdam vestigden, waren de eerste klokkengieters die de toon van grote klokken zuiver wisten te treffen.

Nog steeds strooien deze muziekinstrumenten ieder kwartier hun 'gouden' klanken uit over de stad. Bovendien worden op vier van deze eeuwenoude carillons wekelijks concerten gegeven. Het zijn de carillons van de Westertoren (dinsdag van 12-13 uur), Zuidertoren (donderdag van 12-13 uur), Munttoren (vrijdag van 12-13 uur) en Oudekerkstoren (zaterdag van 16-17 uur). Voorbijgangers worden niet alleen (gratis) getrakteerd op klassieke muziek, maar vaak ook op popsongs tot en met de laatste hits.

Draaiorgels op straat

Draaiorgels voelen zich thuis in Amsterdam, als vissen in het water. Nergens klinken deze bontgeschilderde muziekinstrumenten zo mooi als in de smalle straten van de binnenstad. Zij geven extra fleur aan het toch al zo kleurrijke straatbeeld in Amsterdam.

Ieder orgel heeft zijn eigen karakter, en dus dragen ze allemaal een eigen naam. Soms ook een bijnaam. Eentje dankte bijvoorbeeld z'n naam 'de IJskast' aan het gaas waarmee de zijluifels dichtgemaakt waren. Maar met het gaas verdween ook deze bijnaam, en tegenwoordig luistert dit orgel naar de naam 'De Pipo', naar de clown die op het front geschilderd is. Draaiorgelmuziek is in principe gratis, maar de orgelman stelt een financiële bijdrage in zijn mansbakje wel zeer op prijs.

Grootste barometer van Nederland

Onder de luifel van het Okura Hotel in Amsterdam bevindt zich op 75 meter hoogte de grootste barometer van Nederland. Na zonsondergang kunnen alle Amsterdammers èn bezoekers feilloos zien wat voor weer het de volgende dag zal worden. Heeft de luifel van het hotel een blauwe kleur dan kunnen ze een zonnige dag verwachten. Is de luifel groen gekleurd dat is er slecht weer op komst. Bij wit licht zal het wisselvallig zijn.

Alleen mensen die kleurenblind zijn, kunnen toch maar beter even het KNMI bellen.

• Hotel Okura Amsterdam, Ferdinand Bolstraat 333